• kancerogeny (czynniki rakotwórcze) to liczne, rozpowszechnione w środowisku czynniki, wywołujące w żywych organizmach rozwój procesów nowotworowych, czyli kancerogenezy
  • kokancerogeny - to czynniki, które same nie mogą spowodować transformacji nowotworowej, umożliwiają jednak innym czynnikom wywołanie procesu nowotworowego

Czynniki środowiska pracy, które są czynnikami etiologicznymi nowotworów, nazwano kancerogenami zawodowymi.

Działanie czynników rakotwórczych

  • Skutki ekspozycji na kancerogeny nie ujawniają się od razu. Ryzyko nowotworowe związane jest z okresem latencji, czyli czasem pomiędzy pierwszą ekspozycją a stwierdzeniem choroby nowotworowej, który dla różnych rodzajów nowotworów wynosi od około 20 do 45 lat (z wyjątkiem narażenia na promieniowanie jonizujące, gdzie okres latencji dla białaczki może wynosić zaledwie 3-4 lata).
  • Kancerogeny mogą stanowić ryzyko dla zdrowia występując nawet w bardzo małych ilościach. Substancje o potencjalnie wysokich właściwościach kancerogennych charakteryzuje krótszy okres latencji. Im wyższe stężenie i dłuższy czas ekspozycji, tym ryzyko powstania nowotworu jest większe.
  • Istnieje grupa substancji, dla których brak jest jednoznacznych dowodów działania rakotwórczego zarówno w badaniach u ludzi, jak i zwierząt - uważa się je za podejrzane o działanie rakotwórcze.
  • W niektórych sytuacjach zawodowych pracujący są narażeni na ekspozycję mieszaną - na dwa lub więcej czynników rakotwórczych jednocześnie, warunki narażenia podczas takich procesów produkcyjnych zostały w całości uznane za rakotwórcze lub prawdopodobnie rakotwórcze. Znane jest także oddziaływanie synergistyczne czynników; ryzyko działania rakotwórczego jednej substancji może być zwiększone działaniem innej.
  • Czynniki kancerogenne wnikają do organizmu pracownika najczęściej poprzez układ oddechowy i skórę; droga pokarmowa jest przeważnie związana z niehigienicznym zachowaniem się pracowników (np. spożywanie posiłków lub palenie papierosów bez uprzedniego umycia rąk - czasem nawet na stanowisku pracy, na którym występuje czynnik rakotwórczy).